Tiêu chuẩn thiết kế khu xét nghiệm bệnh viện dần trở thành một trong những hạng mục quan trọng. Đặc biệt là trong bối cảnh hệ thống y tế Việt Nam dần chuyển mình theo sự phát triển của công nghệ. 

Khu xét nghiệm ngày nay được xây dựng như một hệ sinh thái kỹ thuật – công nghệ – con người. Tổng thể được tổ chức khoa học, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của Bộ Y tế cùng các bộ quy chuẩn quốc tế như ISO 15189:2022. Bài viết này, Vacons sẽ cung cấp những thông tin cụ thể nhất. Từ đó giúp các đơn vị có được định hướng chuẩn xác với xu hướng phát triển của thị trường.

Quy Định Chung Về Tiêu Chuẩn Thiết Kế Khu Xét Nghiệm Bệnh Viện

Tiêu Chuẩn Diện Tích Tối Thiểu Theo Từng Loại Hình Xét Nghiệm

thiết kế khu xét nghiệm
Tiêu chuẩn thiết kế khu xét nghiệm

Theo khuyến nghị của Bộ Y tế và WHO, diện tích trong thiết kế khu xét nghiệm cần được xác định dựa trên loại hình chuyên môn. Đồng thời xem xét đến mức độ tự động hóa cùng quy mô phục vụ. Cụ thể:

Diện tích

Mức diện tích tối thiểu từ 10m² – 20m² cho mỗi phòng xét nghiệm chuyên khoa. Chẳng hạn như các chuyên khoa: Huyết học, sinh hóa, miễn dịch, vi sinh, giải phẫu bệnh. 

Với các phòng xét nghiệm trung tâm hoặc xét nghiệm tự động hóa cao, diện tích có thể mở rộng. Dao động trong khoảng từ 40m² – 80m² để đáp ứng yêu cầu bố trí dây chuyền máy.

Chiều cao thông thủy trần

Chiều cao thông thủy trần cần dao động tối thiểu từ 3,1m. Khoảng không gian đủ để lắp đặt hệ HVAC, đường ống kỹ thuật cùng máng cáp mà không ảnh hưởng đến không gian làm việc.

Trong trường hợp các đơn vị dùng điều hòa không khí, có thể được phép giảm chiều cao để tiết kiệm năng lượng. Hoặc nếu sử dụng các thiết bị làm sạch không khí, chiều cao cần được đảm bảo nhằm lắp đặt thiết bị tùy theo yêu cầu.

Xem thêm: Tiêu chuẩn HVAC bệnh viện trong thiết kế y tế hiện đại

Hành lang kỹ thuật và hành lang lưu thông

Độ rộng hành lang dao động tối thiểu từ 1,8m – 2,4m. Luồng không gian cần đảm bảo vận chuyển thiết bị cồng kềnh cùng xe đẩy mẫu bệnh phẩm an toàn.

Một điểm quan trọng trong thiết kế khu xét nghiệm hiện đại là diện tích dự phòng. Các đơn vị tư vấn quốc tế khuyến nghị dành 15% – 25% diện tích tăng trưởng. Nhằm phục vụ nâng cấp công nghệ, bổ sung máy xét nghiệm thế hệ mới hoặc mở rộng quy mô trong vòng 5 – 10 năm.

Nguyên Tắc Thiết Kế Luồng Di Chuyển Một Chiều

thiết kế khu xét nghiệm
Luồng di chuyển trong phòng xét nghiệm

Luồng di chuyển một chiều là nguyên tắc cốt lõi trong thiết kế khu xét nghiệm đạt chuẩn. Quy tắc này nhằm giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm chéo cùng sai sót thao tác. Cụ thể:

Phân định khu vực

Trong khu vực xét nghiệm, không gian nên được phân luồng như sau:

  • Khu sạch: văn phòng hành chính, phòng đọc kết quả, kho vật tư sạch
  • Khu bán sạch: khu chuẩn bị mẫu, khu thao tác kỹ thuật
  • Khu bẩn: phòng xét nghiệm trực tiếp, khu xử lý mẫu, khu xử lý rác thải y tế

Luồng di chuyển được tổ chức theo trình tự:

Tiếp nhận mẫu → Xử lý – phân tích → Lưu trữ → Thải bỏ

Lối đi riêng biệt

Không gian cần được bố trí những lối đi riêng biệt. Chẳng hạn như phân luồng: Nhiên viên kỹ thuật, bệnh nhân, cùng các luồng vận chuyển mẫu bệnh phẩm, chất thải.

Trong các thiết kế bệnh viện thông minh giai đoạn 2026. Hệ thống vận chuyển mẫu tự động Pneumatic Tube được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế khu xét nghiệm. Ứng dụng này giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm tối thiểu thời gian tiếp xúc mẫu trực tiếp. Đồng thời tăng tính chính xác khi truy xuất mẫu.

Bố Trí Các Khu Vực Hỗ Trợ Và Phụ Trợ Đạt Chuẩn

Một thiết kế khu xét nghiệm hoàn chỉnh thì không thể thiếu các khu chức năng hỗ trợ. Cần được bố trí hợp lý để tránh chồng chéo luồng di chuyển.

1. Khu tiếp nhận và phân loại mẫu

thiết kế khu xét nghiệm
Khu vực phân loại mẫu

Khu vực này phải được đặt ngay tại điểm đầu của luồng công việc. Giúp giảm thiểu quãng đường di chuyển của mẫu vật bên ngoài. Tại đây, nên có quầy kiểm soát cùng hệ thống máy quét mã vạch. Hỗ trợ tự động hóa khâu nhập liệu, giảm thiểu sai sót do con người.

Quan trọng nhất, khu vực này phải có vách ngăn hoặc khoảng cách vật lý. Mục đích nhằm tách biệt hoàn toàn với khu vực phân tích. Tránh nguy cơ nhiễm chéo ngay từ khâu đầu vào.

2. Khu rửa, hấp sấy và tiệt trùng dụng cụ

Cần được tổ chức theo mô hình tập trung để dễ quản lý chất thải y tế. Yêu cầu bắt buộc phải duy trì trạng thái áp suất âm. Yếu tố giúp ngăn chặn sự phát tán của các tác nhân gây bệnh qua đường không khí.

Hệ thống hấp tiệt trùng (Autoclave) đạt cần được bố trí thuận tiện cho luồng dụng cụ. Đồ dùng bẩn đi vào và dụng cụ sạch đi ra mà không chồng chéo nhau.

Xem thêm: 10 lưu ý khi thi công bệnh viện chuẩn quốc tế

3. Phòng lưu trữ mẫu & Kho hóa chất

  • Phòng lưu trữ mẫu: Phải được trang bị các tủ lạnh chuyên dụng & tủ âm sâu (từ -20°C đến -80°C) tùy thuộc vào loại bệnh phẩm. Quan trọng nhất là hệ thống kiểm soát nhiệt độ liên tục 24/7 cần có cảnh báo từ xa. Đảm bảo tính toàn vẹn của mẫu cho các mục đích đối chiếu hoặc nghiên cứu sau này.

  • Kho hóa chất: Đây là khu vực tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao, do đó cần được thiết kế biệt lập. Kho phải sử dụng vật liệu chống cháy, có gờ ngăn tràn hóa chất. Đặc biệt, hệ thống thông gió cần được dùng riêng biệt, không dùng chung với hệ thống điều hòa trung tâm, tránh tích tụ hơi độc.

Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật Hạ Tầng Cùng Vật Liệu Bề Mặt Chuyên Dụng

Yêu Cầu Về Vật Liệu Sàn, Tường Và Trần Kháng Khuẩn

Vật liệu hoàn thiện đóng vai trò quan trọng trong thiết kế khu xét nghiệm, ảnh hưởng trực tiếp đến kiểm soát nhiễm khuẩn. 

Vật liệu sàn

thiết kế khu xét nghiệm
Nội thất dùng trong bệnh viện

Sàn phòng xét nghiệm là nơi tiếp xúc trực tiếp với các hóa chất rơi vãi, bụi bẩn. Do đó, cần dùng vật liệu sàn Vinyl kháng khuẩn, chịu được dung dịch tẩy rửa mạnh. Đồng thời có đặc tính chống trơn trượt ngay cả khi sàn ướt.

Khi thi công cần tuân thủ kỹ thuật thi công không đường nối. Loại bỏ tối đa các góc 90 độ, nơi khó dọn dẹp, dễ tích tụ vi khuẩn. 

Yêu cầu về tường

Tường phòng xét nghiệm cần hạn chế tối đa các gờ, khe hở để tránh bám bụi. Sơn Epoxy y tế là một trong những lựa chọn phổ biến tối ưu.

Đối với các phòng xét nghiệm đòi hỏi cấp độ sạch cao hơn. Việc ứng dụng các tấm Panel là rất phổ biến. Nhằm tạo dựng hệ thống tường phẳng, cách nhiệt, cách âm tốt.

Về khu vực trần trong thiết kế khu xét nghiệm

Hệ thống trần đóng vai trò bảo vệ không gian xét nghiệm khỏi các tác nhân ô nhiễm. Chủ yếu đến từ hệ thống kỹ thuật phía trên (điện, nước, ống gió).

Vậy nên, cần sử dụng trần nhôm chuyên dụng hoặc thạch cao chống ẩm tấm thả có viền bọc. Các vị trí lắp đặt đèn chiếu sáng, miệng gió điều hòa phải được xử lý trám kín. Hạn chế tối đa các khe hở.

Xem thêm: Nghiên cứu thiết kế bệnh viện chuẩn quốc tế JCI – WHO

Hệ Thống Thông Gió Và Kiểm Soát Áp Suất Không Khí (HVAC)

Trong thiết kế khu xét nghiệm, HVAC là hệ thống kỹ thuật bắt buộc đạt chuẩn an toàn sinh học. Chi tiết các thông số cụ thể như sau:

  • Số lần trao đổi không khí (ACH):

    • BSL-1: ≥ 6 ACH
    • BSL-2: ≥ 8–12 ACH
  • Bộ lọc HEPA:

    • Áp dụng cho xét nghiệm vi sinh, truyền nhiễm
  • Áp suất âm:

    • Phòng nguy cơ cao
    • Ngăn phát tán mầm bệnh

Hệ Thống Điện, Nước Và Xử Lý Nước Thải Y Tế

1. Hệ thống điện: Đảm bảo tính liên tục và ổn định

thiết kế khu xét nghiệm
Hệ thống điện cần được đảm bảo vận hành liên tục

Trong xét nghiệm, một sự cố mất điện nhỏ cũng có thể làm hỏng toàn bộ lô mẫu hoặc sai lệch kết quả phân tích.

  • Bộ lưu điện (UPS): Phải được trang bị riêng cho các thiết bị xét nghiệm quan trọng (như máy phân tích huyết học, sinh hóa, Real-time PCR). UPS không chỉ cấp điện tức thời khi có sự cố mà còn đóng vai trò ổn áp, bảo vệ máy móc nhạy cảm khỏi sự biến thiên của dòng điện.

  • Máy phát điện dự phòng: Cần có hệ thống ATS (tự động chuyển nguồn) kết nối với máy phát điện có công suất đủ lớn để duy trì hoạt động của toàn bộ khu vực, bao gồm cả hệ thống điều hòa và tủ bảo quản mẫu trong thời gian dài.

2. Hệ thống cấp nước: Tiêu chuẩn hóa nguồn nước đầu vào

Nước sử dụng trong xét nghiệm không phải là nước sinh hoạt thông thường mà phải đạt các tiêu chuẩn về độ tinh khiết hóa học và vi sinh. Vậy nên cần bố trí hệ thống lọc nước RO trung tâm hoặc tại chỗ. Đồng thời tích hợp cùng van chống chảy ngược

Mục tiêu nhằm loại bỏ các ion cùng tạp chất có thể gây nhiễu phản ứng xét nghiệm. Ngăn chặn tuyệt đối tình trạng nước từ các chậu rửa xét nghiệm hoặc thiết bị y tế chảy ngược. Loại bỏ nguy cơ ô nhiễm nguồn nước cộng đồng.

Xem thêm: Thiết kế MEP cho bệnh viện chuẩn quốc tế

3. Hệ thống xử lý nước thải: Tuân thủ quy chuẩn môi trường

Nước thải phòng xét nghiệm chứa nhiều tác nhân gây bệnh cùng hóa chất độc hại. Do đó, tuyệt đối không được xả trực tiếp vào hệ thống thoát nước chung. Phương án xử lý:

  • Xử lý tại chỗ: Nước thải phải được thu gom riêng qua hệ thống đường ống kháng hóa chất, đưa về trạm xử lý nước thải y tế nội khu. Quy trình thường bao gồm các bước: khử trùng bằng Clo hoặc tia UV, trung hòa pH, xử lý sinh học.

  • Tiêu chuẩn đầu ra: Chất lượng nước thải sau xử lý bắt buộc phải đạt QCVN 28:2010/BTNMT trước khi xả ra môi trường. Việc giám sát các chỉ số như pH, BOD, COD, … phải được thực hiện định kỳ.

Tiêu Chuẩn Quốc Tế ISO 15189:2022 Cùng An Toàn Sinh Học

Thiết Kế Khu Xét Nghiệm Theo Tiêu Chuẩn An Toàn Sinh Học

thiết kế khu xét nghiệm
Áp dụng các tiêu chuẩn an toàn trong thiết kế

Theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới cùng quy định của Bộ Y tế. Thiết kế phòng xét nghiệm được chia thành các cấp độ với yêu cầu khắt khe khác nhau.

BSL-1 (Xét nghiệm cơ bản):

Dành cho các vi sinh vật ít có nguy cơ gây bệnh cho người trưởng thành khỏe mạnh (như vi khuẩn E.coli không gây bệnh). Đây là cấp độ cơ bản nhất, thường thấy ở các phòng thí nghiệm đào tạo.

BSL-2 (Vi sinh thường quy) 

Áp dụng cho các phòng xét nghiệm bệnh viện, trung tâm y tế dự phòng xử lý các tác nhân có nguy cơ trung bình. Chẳng hạn như virus viêm gan B, Salmonella, HIV, … Tại đây, các thao tác có khả năng tạo giọt bắn hoặc khí dung bắt buộc phải thực hiện trong thiết bị bảo vệ.

BSL-3 (Tác nhân nguy hiểm)

Thiết kế cho các tác nhân có thể gây bệnh nặng hoặc tử vong qua đường hô hấp. Cụ thể như vi khuẩn lao M. tuberculosis, SARS-CoV-2. Khu vực này đòi hỏi hệ thống thông gió một chiều, áp suất âm tuyệt đối cùng quy trình kiểm soát ra vào nghiêm ngặt.

Trang bị bắt buộc cần có:

  • Tủ an toàn sinh học (BSC)
  • Vòi rửa mắt khẩn cấp
  • Biển báo sinh học

Tối Ưu Hóa Không Gian Cho Hệ Thống Xét Nghiệm Tự Động Hóa

  • Sàn chịu tải lớn
  • Dầm chịu lực cho dây chuyền máy
  • Máng cáp, đường ống kỹ thuật ngầm

Thiết kế công thái học giúp kỹ thuật viên giảm mệt mỏi, tăng độ chính xác thao tác.

Tích Hợp Giải Pháp Công Nghệ Số Và Quản Lý Chất Lượng 2026

thiết kế khu xét nghiệm
Tích hợp công nghệ trong thiết kế bệnh viện

Trong 2026, thiết kế khu xét nghiệm sẽ có xu hướng tập trung vào tự động hóa, kết nối LIS thông minh. Cùng với đó là những tiêu chuẩn như JCI nhằm nâng cao an toàn.

Để đạt được mục tiêu này, các nhà thầu thiết kế thi công bệnh viện cần phải liên tục cập nhật. Ứng dụng các xu hướng, kỹ thuật công nghệ mới nhất vào từng dự án bệnh viện, khu xét nghiệm.

Nhìn chung, thiết kế khu xét nghiệm là bài toán tổng hợp giữa quy chuẩn pháp lý, kỹ thuật xây dựng, an toàn sinh học cùng công nghệ số. Hãy lựa chọn đơn vị nhà thầu uy tín nhằm nâng cao chất lượng bệnh viện. Đừng quên theo dõi Vacons để luôn cập nhật các tin tức thú vị khác!

Vacons – Đơn vị thiết kế thi công bệnh viện uy tín, sáng tạo