Thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế đang tiến đến cân bằng giữa nguyên tắc y khoa và trải nghiệm “chữa lành”. Không gian cần khả năng vận hành chính xác, an toàn, linh hoạt, bền vững trước sự thay đổi của công nghệ y tế. Tuy nhiên, bài toán cân bằng này đang là thách thức lớn đối với ngành xây dựng tại Việt Nam. Trong bài viết sau, Vacons sẽ chia sẻ những nguyên tắc, thông số từ các chuẩn y tế quốc tế.
Vấn đề cốt lõi khi thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế
Khác với các công trình dân dụng thông thường, bệnh viện có nhiều nhóm người sử dụng với nhu cầu khác nhau. Người bệnh cần sự thuận tiện, an toàn; bác sĩ cần môi trường làm việc hiệu quả, còn hệ thống phải đảm bảo vận hành liên tục. Do đó, thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế cần giải quyết đồng thời bài toán cân bằng này.
Tối ưu vận hành nguyên tắc 1 chiều
Nguyên tắc quan trọng hàng đầu là luồng di chuyển “một chiều”. Kiến trúc sư cần thiết kế các dòng di chuyển hạn chế giao cắt không cần thiết. Gồm bệnh nhân, nhân viên y tế, vật tư sạch, chất thải, mẫu xét nghiệm.
- Giảm nguy cơ nhiễm khuẩn chéo: Tách biệt hoàn toàn nguồn lây với môi trường sạch bằng một chiều
- Rút ngắn “thời gian vàng” cấp cứu: Tối ưu sự thông thoáng trong luồng cấp cứu; các bộ phận điều trị cấp cứu nằm ở vị trí hợp lý.
Ở các khu vực chuyên môn cao như phòng mổ, hồi sức, xét nghiệm hoặc khu vô khuẩn càng cần được kiểm soát chặt chẽ. Thiết kế bệnh viện chuẩn quốc tế là kiến tạo ra không gian hỗ trợ quy trình y tế diễn ra chính xác.
Thiết kế “chữa lành” giảm áp lực y tế
Bệnh viện quốc tế đang dần phá bỏ áp lực điều trị cho khách hàng với thiết kế “chữa lành”. Khi đó, kiến trúc đóng vai trò như liều thuốc tinh thần khi phải đối mặt với tình trạng sức khỏe, thời gian chờ đợi. Vì vậy, xu hướng thiết kế bệnh viện hiện đại ngày càng chú trọng yếu tố chữa lành. Cụ thể, tiếp xúc với ánh nắng mặt trời làm tăng 20% thời gian hồi phục, nên cần tận dụng ánh sáng tự nhiên. Mở rộng tiếp cận không gian xanh, cải thiện âm học, sử dụng vật liệu bền vững, màu sắc phù hợp có thể hỗ trợ trải nghiệm của khách hàng.
Đảm bảo vận hành bền vững trong dài hạn
Bệnh viện có vòng đời sử dụng rất dài. Các chuyên gia về kỹ thuật xây dựng tư vấn rằng nếu chỉ tập trung vào chi phí đầu tư ban đầu mà bỏ qua khả năng vận hành, công trình có thể phát sinh nhiều chi phí bảo trì, cải tạo. Thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế cần tính đến giải pháp năng lượng. Nghiên cứu ứng dụng hệ thống quản lý tòa nhà thông minh, sử dụng vật liệu bền vững. Giúp bệnh viện duy trì hiệu quả trong nhiều năm.
Các tiêu chuẩn và nguyên tắc thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế trọng yếu
Quy hoạch không gian mạch lạc
Quy hoạch tổng thể là nền tảng của thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế. Để đảm bảo đủ diện tích cho cây xanh, luồng di chuyển nội bộ, mật độ xây dựng không được vượt quá 40%. Đảm bảo khoảng cách an toàn với các khu vực dễ bị ô nhiễm như bãi rác, nghĩa trang. Hạ tầng giao thông khuôn viên tối thiểu 2 lối ra vào riêng biệt cho xe cấp cứu và khách hàng.
Phân bổ bị trí các nhóm khu vực chức năng. Nhóm công cộng thường gồm sảnh, tiếp nhận, khu chờ, khám ngoại trú. Nhóm chuyên môn gồm phòng điều trị, phòng thủ thuật, phòng mổ, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh. Nhóm hậu cần gồm kho, giặt là, xử lý chất thải và kỹ thuật. Tính toán kỹ lưỡng bài toán thiết kế giúp giảm thời gian di chuyển, tối ưu hóa quy trình khám chữa bệnh.
Ứng dụng tiêu chuẩn kỹ thuật
Bệnh viện có nhiều hệ thống kỹ thuật phức tạp. Bao gồm HVAC, khí y tế, điện dự phòng, cấp thoát nước, xử lý nước thải và hệ thống an toàn PCCC. ASHRAE 170 là một trong những tài liệu tham khảo quan trọng về yêu cầu thông gió cho cơ sở y tế. Trong đó, có các yêu cầu về lọc khí, trao đổi khí, điều kiện môi trường cho từng khu vực. Thay vì áp dụng một cấu hình chung cho toàn bộ công trình. Các thông số kỹ thuật cần được xác định dựa trên chức năng của từng phòng.
Xem thêm: Công Ty Thiết Kế Thi Công Bệnh Viện Chuẩn ISO
Lấy người bệnh làm trung tâm
Mô hình bệnh viện hiện đại chuyển từ tư duy “thiết kế cho thiết bị” sang “thiết kế cho con người”. Bệnh viện tốt cần giúp người bệnh cảm thấy dễ dàng hơn trong quá trình sử dụng dịch vụ y tế. Điều này thể hiện rõ nét qua các yếu tố:
- Dễ tiếp cận cho người cao tuổi và người khuyết tật.
- Biển chỉ dẫn rõ ràng.
- Khoảng cách di chuyển hợp lý.
- Không gian riêng tư trong điều trị.
- Môi trường giảm tiếng ồn.
Hạ tầng thông minh và linh hoạt
Công nghệ y tế thay đổi nhanh khiến bệnh viện cần khả năng thích ứng. Các hệ thống IT, quản lý thiết bị, kiểm soát năng lượng và dữ liệu vận hành ngày càng đóng vai trò quan trọng. Không gian cũng cần có khả năng điều chỉnh. Ví dụ, một khu vực có thể chuyển đổi chức năng khi nhu cầu điều trị thay đổi hoặc khi bệnh viện mở rộng dịch vụ mới.
Danh sách kỹ thuật thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế cần lưu ý
Các thông số kỹ thuật trong bệnh viện cần được xác định theo từng khu vực chức năng. Không có một bộ thông số áp dụng giống nhau cho tất cả các bộ phận.
Bảng tham khảo thông số kỹ thuật
| Hạng mục | Thông số cụ thể | Chuẩn/nguồn tham khảo |
| Phòng bệnh thông thường | Tổng số lần trao đổi khí ≥ 6 ACH; gió ngoài trời ≥ 2 ACH | FGI/ASHRAE 170 |
| Phòng cách ly lây nhiễm qua không khí (AII) | Tổng ≥ 12 ACH; gió ngoài trời ≥ 2 ACH; xả trực tiếp ra ngoài | FGI/ASHRAE 170 (Facility Guidelines Institute) |
| Phòng bảo vệ miễn dịch (Protective Environment) | Tổng ≥ 12 ACH; gió ngoài ≥ 2 ACH | FGI/ASHRAE 170 |
| Phòng vệ sinh bệnh nhân | Tổng ≥ 10 ACH, khí thải trực tiếp ra ngoài | FGI/ASHRAE 170 |
| Hành lang bệnh nhân | Tổng khoảng 2 ACH theo bảng FGI được công bố | FGI/ASHRAE 170 |
| Nhiệt độ phòng bệnh | Khoảng 21–24°C trong bảng FGI được công bố | FGI/ASHRAE 170 |
| Thông gió khu điều trị nói chung | WHO nêu mức 60 L/s/người cho khu bệnh và ngoại trú trong hướng dẫn IPC 2023 | WHO |
| Phòng áp dụng airborne precaution | WHO nêu mức 160 L/s/người | WHO |
| Thông gió cơ học khi không thực hiện AGP | Có thể tham chiếu 6 ACH trong hướng dẫn WHO | WHO |
| Cửa phòng ngủ bệnh nhân | Thiết kế phải đáp ứng kích thước thông thủy phục vụ vận chuyển bệnh nhân; FGI 2022 có yêu cầu cụ thể theo từng loại phòng | FGI 2022 |
| Phòng mổ | Thuộc restricted area, tiếp cận từ semi-restricted area; yêu cầu bề mặt dễ vệ sinh, trần phù hợp vệ sinh/khử khuẩn | FGI 2022 |
| Phòng thủ thuật | Thuộc semi-restricted area, yêu cầu kiểm soát môi trường cao hơn phòng khám thông thường | FGI 2022 |
| Phòng MRI | Phải kiểm soát vùng an toàn từ trường; FGI 2022 đề cập vùng loại trừ 5-gauss trong các yêu cầu liên quan MRI | FGI 2022 |
| Ổ cắm khu chăm sóc bệnh nhân | Ví dụ AII room: tối thiểu 12 ổ cắm đơn tại vị trí giường bệnh theo bảng FGI 2022 | FGI 2022 |
Bảng trên chỉ mang tính tham khảo. Khi thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế, từng khu vực cần được tính toán theo chức năng sử dụng cụ thể.
FGI, ASHRAE 170 – Kích thước, không gian, HVAC, MEP
FGI Guidelines được sử dụng rộng rãi như tài liệu tham khảo về quy hoạch, thiết kế cơ sở y tế tại nhiều quốc gia. Nội dung tập trung vào mối quan hệ giữa không gian, công năng, an toàn và vận hành. Trong khi đó, ASHRAE 170 tập trung vào hệ thống thông gió cho cơ sở y tế. Các yêu cầu về HVAC cần phối hợp cùng kiến trúc để đảm bảo điều kiện môi trường phù hợp.
WHO – Kiểm soát nhiễm khuẩn, thông gió, WASH
WHO nhấn mạnh vai trò của kiểm soát nhiễm khuẩn, nước sạch, vệ sinh và quản lý chất thải trong cơ sở y tế. Các yếu tố WASH (Water, Sanitation and Hygiene) ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh, khả năng vận hành bệnh viện. Vì vậy, thiết kế cần xem hệ thống nước, vệ sinh, xử lý chất thải là một phần của chiến lược vận hành tổng thể.
JCI – An toàn người bệnh, quản lý rủi ro, vận hành cơ sở
JCI là một trong những tổ chức đánh giá chất lượng bệnh viện quốc tế. Tập trung vào an toàn người bệnh, quản lý rủi ro, cải tiến chất lượng và quản lý cơ sở vật chất. Không phải mọi bệnh viện đều bắt buộc áp dụng JCI. Nhưng các nguyên tắc này có thể giúp chủ đầu tư nhìn nhận công trình dưới góc độ vận hành dài hạn.
Xem thêm: Giới thiệu về thiết kế bệnh viện chuẩn quốc tế JCI – WHO
ISO 7101 – Quản lý chất lượng và cải tiến hệ thống
ISO 7101:2023 đưa ra các nguyên tắc quản lý chất lượng trong tổ chức chăm sóc sức khỏe. Tiêu chuẩn này nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống quản lý, cải tiến liên tục để lấy khách hàng làm trung tâm. Khi kết hợp với kiến trúc và kỹ thuật, các nguyên tắc quản lý chất lượng là nền tảng để hoàn thiện về không gian song hành với hiệu quả trong vận hành.
QCVN/TCVN Việt Nam – Điều kiện pháp lý bắt buộc tại Việt Nam
Bên cạnh các tiêu chuẩn quốc tế, bệnh viện tại Việt Nam phải đáp ứng các quy định trong nước về xây dựng, y tế, PCCC và môi trường. Do mỗi dự án có quy mô, loại hình khác nhau. Chủ đầu tư cần xác định bộ yêu cầu phù hợp ngay từ giai đoạn đầu. Một số tài liệu thường được xem xét gồm:
- QCVN 06 về an toàn cháy cho nhà và công trình.
- Các quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng liên quan.
- Quy định của Bộ Y tế về cơ sở khám chữa bệnh.
Thiết kế bệnh viện tiêu chuẩn quốc tế là bài toán tổng hợp giữa kiến trúc, nội thất, kỹ thuật và vận hành y tế. Kiến tạo môi trường khám chữa bệnh an toàn, hiệu quả, chữa lành, bền vững. Đồng nghĩa với đó là các nguyên tắc, bộ thông số kỹ thuật quốc tế được ứng dụng vào thiết kế. Nếu doanh nghiệp hoặc chủ đầu tư đang tìm kiếm giải pháp thiết kế bệnh viện phù hợp với quy mô và định hướng phát triển. Liên hệ Vacons để được tư vấn chuyên sâu. Đừng quên theo dõi bản tin Vacons để cập nhật thêm các kiến thức về thiết kế, thi công công trình y tế và giải pháp không gian chuyên nghiệp.
Vacons – Đơn vị thiết kế thi công nhà xưởng uy tín, chuyên nghiệp
- Trụ sở chính: Số 25 đường 34, phường An Khánh, TPHCM
- Văn phòng Hà Nội: Tầng 19, Tháp 1, Capital Place, 29 Liễu Giai, phường Ngọc Hà, Hà Nội
- Hotline: (+84) 917.886.188 – (028)355.402.16
- Email: info@vacons.com.vn
- Website: https://vacons.com.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/vacons.architect
- LinkedIn: https://vn.linkedin.com/company/vacons-company
