Sự phát triển của hệ thống y tế đang kéo theo yêu cầu cao hơn đối với chất lượng không gian khám chữa bệnh. Khi quy mô dịch vụ mở rộng, thiết kế phải xử lý đồng thời công năng, luồng bệnh nhân, kiểm soát nhiễm khuẩn cùng hệ thống kỹ thuật. Vì vậy, thiết kế trung tâm khám chữa bệnh cần được xem như bài toán vận hành y tế, thay vì đơn th uần là tổ chức mặt bằng. Bài viết này Vacons sẽ phân tích các nguyên tắc cốt lõi từ giai đoạn lập công năng đến khi đưa công trình vào sử dụng.
Thiết kế trung tâm khám chữa bệnh theo đúng loại hình và công năng
Xác định mô hình hoạt động trước khi chia phòng
Mỗi cơ sở khám chữa bệnh có phạm vi hoạt động khác nhau. Có nơi chỉ tiếp nhận bệnh nhân ngoại trú. Một số trung tâm tích hợp xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, thủ thuật hoặc khu theo dõi ngắn hạn.
Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định nhiều hình thức tổ chức cơ sở y tế. Trong đó có bệnh viện, phòng khám, cơ sở dịch vụ cận lâm sàng, trạm y tế cùng các loại hình phù hợp theo quy định. Do đó, chủ đầu tư cần chốt mô hình vận hành ngay từ giai đoạn chuẩn bị.
Các câu hỏi quan trọng gồm:
- Trung tâm phục vụ bao nhiêu lượt bệnh nhân mỗi ngày?
- Có bao nhiêu chuyên khoa?
- Có xét nghiệm tại chỗ hay không?
- Có khu chẩn đoán hình ảnh không?
- Có thủ thuật hoặc cấp cứu không?
- Người bệnh có lưu lại qua đêm không?
Những dữ liệu này tạo nền tảng cho thiết kế trung tâm khám chữa bệnh. Chẳng hạn, khu xét nghiệm cần tính đường chuyển mẫu. Khu chẩn đoán hình ảnh phải dựa vào thiết bị thực tế. Phòng thủ thuật cần tổ chức quy trình sạch, bẩn phù hợp. Nếu chia phòng trước rồi mới xác định dịch vụ, đội dự án thường phải sửa mặt bằng về sau.
Rà soát tiêu chuẩn theo đúng phạm vi dự án
Các cơ sở y tế thường sẽ chịu tác động của nhiều nhóm quy định. Kiến trúc sư không thể dùng một thước đo tiêu chuẩn duy nhất cho mọi trung tâm. TCVN 4470:2012 hiện vẫn là tài liệu quan trọng khi nghiên cứu thiết kế bệnh viện. Tuy nhiên, phạm vi trực tiếp của tiêu chuẩn này áp dụng cho bệnh viện đa khoa trên 500 giường. Vì thế, thiết kế trung tâm khám chữa bệnh cần xác định đúng loại hình trước khi lựa chọn tiêu chuẩn.
Thông tư 16/2018/TT-BYT hiện quy định hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở khám chữa bệnh. Thông tư 20/2021/TT-BYT quy định quản lý chất thải y tế trong khuôn viên cơ sở. Nhóm dự án nên lập bảng pháp lý riêng cho từng hạng mục. Cách làm này giúp kiến trúc, MEP, PCCC cùng bộ phận vận hành sử dụng chung một cơ sở kiểm tra.
Khám phá: Các Yếu Tố Quan Trọng Để Thiết Kế Bệnh Viện Chuẩn Quốc Tế
Lập chương trình công năng từ hoạt động thực tế
Diện tích phòng chưa phản ánh đầy đủ chất lượng thiết kế. Phòng có thể đủ diện tích sử dụng tối thiểu, nhưng vẫn khó sử dụng nếu cửa đặt sai vị trí. Thiết bị cũng có thể cản lối nhân viên nếu đội thiết kế thiếu dữ liệu vận hành. Vì vậy, cần phải liệt kê chương trình công năng trước khi lên layout.
Mỗi phòng và khu vực chức năng cần xác định rõ:
| Nội dung | Dữ liệu cần làm rõ |
| Chức năng | Hoạt động diễn ra trong phòng |
| Người dùng | Bác sĩ, điều dưỡng, bệnh nhân |
| Công suất | Số người sử dụng theo thời điểm |
| Thiết bị | Loại máy, kích thước, vị trí |
| Kỹ thuật | Điện, nước, thông gió, dữ liệu |
| Liên kết | Các khu cần nằm gần |
| Bảo trì | Khoảng trống tiếp cận thiết bị |
Thiết kế trung tâm khám chữa bệnh theo luồng vận hành
Bố trí các khu theo hành trình người bệnh
Mặt bằng nên bám sát trình tự khám thực tế. Với mô hình ngoại trú, người bệnh thường đi qua tiếp đón, chờ, khám, cận lâm sàng, nhận kết quả rồi thanh toán hoặc nhận thuốc. Dựa trên chuỗi này, kiến trúc sư xác định vị trí từng khu. Các phòng có tần suất sử dụng cao nên nằm gần nhau. Cách bố trí hợp lý giúp người bệnh giảm quãng đường đi lại. Nhân viên cũng dễ hướng dẫn hơn. Ngược lại, mặt bằng thiếu logic khiến bệnh nhân phải quay lại cùng khu nhiều lần. Tình trạng này dễ gây ùn tại hành lang hoặc quầy tiếp đón.
Thiết kế trung tâm khám chữa bệnh cũng cần hỗ trợ khả năng tìm đường. Trục nhìn từ lối vào nên rõ. Quầy tiếp đón cần dễ nhận biết. Biển chỉ dẫn phải đặt tại điểm người bệnh thực sự cần quyết định hướng đi. Màu sắc có thể hỗ trợ phân khu. Tuy nhiên, hệ chỉ dẫn chỉ phát huy hiệu quả khi mặt bằng đã rõ ràng.
Phân luồng theo mức độ nguy cơ
Trung tâm y tế có nhiều luồng hoạt động cùng lúc. Người bệnh di chuyển đến phòng khám. Nhân viên chuyển vật tư. Bộ phận xét nghiệm vận chuyển mẫu. Nhân viên vệ sinh thu gom chất thải. Nếu mọi hoạt động cùng đi qua một tuyến, nguy cơ giao cắt sẽ tăng.
Vì thế, đội thiết kế cần nhận diện các luồng chính:
- Người bệnh.
- Nhân viên y tế.
- Vật tư sạch.
- Dụng cụ đã sử dụng.
- Mẫu bệnh phẩm.
- Chất thải y tế.
- Người cần kiểm soát lây nhiễm.
Mức độ tách luồng phụ thuộc từng chuyên khoa. Cơ sở nhỏ có thể dùng chung một số hành lang. Tuy nhiên, đội thiết kế vẫn phải kiểm soát thời điểm, hướng di chuyển và điểm giao nhau. Trong thiết kế trung tâm khám chữa bệnh, bản vẽ phân luồng nên thực hiện song song với mặt bằng công năng.
Xem ngay: Sai Lầm Tốn Kém Khi Thi Công Phòng Khám
Bố trí không gian hỗ trợ kiểm soát nhiễm khuẩn
Kiểm soát nhiễm khuẩn liên quan trực tiếp đến cách bố trí phòng. Điểm vệ sinh tay cần nằm gần vị trí nhân viên thao tác. Kho dụng cụ sạch phải thuận tiện cho sử dụng. Khu xử lý dụng cụ đã dùng cần có hướng vận chuyển rõ. Bề mặt cũng nên dễ tiếp cận khi vệ sinh. Những góc hẹp, khe khó lau hoặc vị trí bị thiết bị che kín dễ làm tăng thời gian làm sạch. Vì thế, đội thiết kế cần xử lý ngay từ bản vẽ chi tiết. Chất thải y tế cũng phải có tuyến riêng phù hợp với quy mô cơ sở.
Thông tư 20/2021/TT-BYT quy định việc phân loại, thu gom và lưu giữ chất thải trong cơ sở y tế. Do đó, thiết kế trung tâm khám chữa bệnh cần tính khu lưu giữ từ đầu Nếu bổ sung khu này sau khi layout đã khóa, tuyến vận chuyển thường khó tối ưu.
Thiết kế trung tâm khám chữa bệnh với hệ thống MEP, PCCC và vận hành đạt chuẩn
Chốt thiết bị trước khi triển khai hệ kỹ thuật
Thiết bị y tế ảnh hưởng trực tiếp đến thiết kế kỹ thuật. Mỗi loại máy có thể yêu cầu nguồn điện, cấp nước, thoát nước, thông gió hoặc kết nối dữ liệu riêng. Một số thiết bị còn cần khoảng trống bảo trì theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Vì vậy, đội dự án nên lập danh mục thiết bị theo từng phòng. Thông tin tối thiểu cần có gồm:
- Kích thước thiết bị.
- Công suất điện.
- Điểm cấp nguồn.
- Nhu cầu cấp thoát nước.
- Yêu cầu thông gió.
- Kết nối dữ liệu.
- Khoảng bảo trì.
Trong thiết kế trung tâm khám chữa bệnh, việc đổi thiết bị quá muộn có thể kéo theo nhiều thay đổi. Ổ cắm có thể lệch vị trí. Đường nước có thể thiếu. Trần kỹ thuật cũng có thể phải mở lại. Đội kiến trúc, MEP cùng nhà cung cấp thiết bị nên phối hợp từ sớm. Thông số kỹ thuật phải lấy từ tài liệu chính thức của nhà sản xuất.
Xem thêm: Công Ty Thi Công Phòng Khám Trọn Gói Chuyên Nghiệp Từ A–Z
Tích hợp PCCC ngay từ giai đoạn mặt bằng
PCCC ảnh hưởng trực tiếp đến cách chia phòng, bố trí cửa và tổ chức lối đi. Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Bên cạnh đó, QCVN 06:2022/BXD cùng Sửa đổi 1:2023 đưa ra các yêu cầu kỹ thuật về an toàn cháy theo phạm vi áp dụng. Cơ sở y tế cần đặc biệt chú ý đến khả năng thoát nạn. Không phải người bệnh nào cũng có thể di chuyển nhanh. Một số trường hợp cần nhân viên hỗ trợ. Vì vậy, phương án kiến trúc phải tính đến tình huống sử dụng thực tế.
Đội thiết kế trung tâm khám chữa bệnh nên kiểm tra sớm:
- Lối thoát nạn.
- Chiều mở cửa.
- Khoảng di chuyển.
- Giải pháp ngăn cháy.
- Vật liệu hoàn thiện.
- Tiếp cận chữa cháy.
Nếu xử lý PCCC sau khi đã chốt layout, dự án dễ phải sửa cửa, hành lang hoặc trần kỹ thuật.
Chọn vật liệu theo vệ sinh, độ bền, khả năng bảo trì
Cơ sở y tế có tần suất sử dụng cao. Vật liệu phải được đánh giá theo từng khu vực. Hành lang cần chịu lưu thông thường xuyên. Khu ướt cần kiểm soát trơn trượt. Khu thủ thuật cần bề mặt phù hợp quy trình vệ sinh. Chi tiết chân tường, khe nối, góc giao vật liệu nên được xử lý gọn. Các vị trí này dễ tích bụi nếu cấu tạo thiếu phù hợp. Vật liệu cũng phải đáp ứng yêu cầu an toàn cháy tại nơi áp dụng.
Một trung tâm khám chữa bệnh vận hành tốt phải bắt đầu từ công năng đúng. Luồng di chuyển cần rõ ràng. Hệ kỹ thuật phải bám thiết bị thực tế. Vật liệu cũng cần phù hợp với tần suất sử dụng. Hy vọng những thông tin Vacons chia sẻ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về thiết kế trung tâm khám chữa bệnh. Theo dõi bản tin để khám phá nhiều thông tin hữu ích thú vị khác!
Vacons – Đơn vị thiết kế thi công phòng khám uy tín, chuyên nghiệp
- Trụ sở chính: Số 25 đường 34, phường An Khánh, TPHCM
- Văn phòng Hà Nội: Tầng 19, Tháp 1, Capital Place, 29 Liễu Giai, phường Ngọc Hà, Hà Nội
- Hotline: (+84) 917.886.188 – (028)355.402.16
- Email: info@vacons.com.vn
- Website: https://vacons.com.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/vacons.architect
- LinkedIn: https://vn.linkedin.com/company/vacons-company
