Kiến trúc trường học là cách tổ chức lớp học, khu chức năng, giao thông và không gian dùng chung theo nhu cầu học tập, vận hành thực tế. Phương án thiết kế cần tính đến phân khu, luồng di chuyển, ánh sáng, thông gió và vật liệu ngay từ đầu. Từ góc nhìn thiết kế và thi công. Vacons chú ý đến khả năng triển khai bản vẽ và phối hợp kỹ thuật. Cách từng khu được sử dụng sau khi hoàn thiện cũng cần được tính từ giai đoạn thiết kế.
Phân Khu Chức Năng Trong Kiến Trúc Trường Học
Phân khu theo nhu cầu sử dụng
Không gian trường học cần được chia theo từng nhóm chức năng. Các nhóm chính gồm khu học tập, hành chính, sinh hoạt và ngoài trời. Với kiến trúc trường học, cách bố trí nên dựa trên số lượng người sử dụng, tần suất di chuyển và mô hình giáo dục của từng trường.
Khu học tập nên nằm gần các tuyến đi chính. Giáo viên và học sinh nhờ đó di chuyển giữa lớp, phòng bộ môn và khu dùng chung với quãng đường ngắn hơn. Mối liên hệ giữa từng khu cũng cần được tính rõ để giảm giao cắt vào giờ học. Khu hành chính và sinh hoạt được tách theo mức độ sử dụng. Mặt bằng nên chừa khả năng điều chỉnh khi số lớp hoặc số học sinh thay đổi. Trường có thể bổ sung phòng học, đổi công năng hoặc sắp xếp lại một phần diện tích. Cách xử lý này hạn chế việc phải sửa toàn bộ mặt bằng.
Tổ chức luồng di chuyển trong kiến trúc trường học
Luồng di chuyển được hình thành từ vị trí lớp học, hành lang, cầu thang, sân trong và các khu dùng chung. Khi lên mặt bằng, từng nhóm người sử dụng cần có tuyến đi rõ. Cách phân tuyến giúp giảm giao cắt vào giờ vào lớp, chuyển tiết hoặc tan học.
Các khối lớp nên được bố trí theo từng cụm. Mỗi cụm kết nối với phòng bộ môn, thư viện và khu sinh hoạt bằng tuyến đi dễ nhận biết. Với mặt bằng có nhiều nhóm chức năng, từng cụm lớp nên có hướng tiếp cận riêng. Học sinh nhờ đó không phải đi xuyên qua những khu ít liên quan.
Hành lang cần được tính cùng vị trí cửa lớp, cầu thang và điểm giao giữa các tuyến. Những nơi tập trung đông người nên được xử lý ngay trên bản vẽ. Mục đích là tránh dồn học sinh vào một điểm khi chuyển tiết.
Xử lý ánh sáng, thông gió và âm học
Ánh sáng lớp học được tính từ hướng lấy sáng, vị trí cửa sổ và cách bố trí bàn học. Với trường trung học, TCVN 8794:2011 quy định hướng chiếu sáng chính của phòng học là Bắc hoặc Đông Bắc, lấy sáng từ phía tay trái học sinh. Tỷ lệ diện tích cửa sổ so với diện tích sàn nằm ở mức 1/5 đến 1/6.
Thông gió cần được xử lý cùng mặt bằng lớp học, hành lang và vị trí các khoảng mở. TCVN 8794:2011 có mục 6.3 quy định về hệ thống thông gió và điều hòa không khí cho trường trung học. Với phòng không lấy đủ gió tự nhiên, hệ thống thông gió cơ khí nên được tính từ giai đoạn thiết kế kỹ thuật để hạn chế sửa đường ống hoặc trần khi thi công.
Yêu cầu âm học thay đổi theo chức năng từng phòng và nguồn tiếng ồn xung quanh. Lớp học, thư viện, phòng âm nhạc hay khu sinh hoạt có cách sử dụng khác nhau. Vị trí phòng, cấu tạo vách, trần và cửa vì vậy cần được tính ngay trên bản vẽ. TCVN 8793:2011 cũng có yêu cầu riêng về chống ồn và cách âm đối với trường tiểu học.
Xem thêm: Ánh Sáng Tự Nhiên Trong Thiết kế Kiến Trúc Trường Học
Cây Xanh Trong Tổ Chức Không Gian Trường Học
Bố trí cây xanh theo từng khu vực
Với mô hình trường học xanh, cây nên được bố trí theo đặc điểm sử dụng của từng nơi. Gần lớp học, cây có thể đặt tại sân trong, khoảng đệm hoặc phía ngoài cửa sổ để không chiếm diện tích học tập. Ở sân trường và khu sinh hoạt ngoài trời, vị trí trồng cần được tính cùng lối đi, khu vui chơi và khoảng nghỉ.
Hành lang mở, sân trong và khoảng nối giữa các khối nhà cũng phù hợp để bố trí cây. Học sinh tiếp cận các mảng xanh này khi chuyển tiết, nghỉ giữa giờ hoặc tham gia hoạt động ngoài lớp. Loại cây cần được chọn theo vị trí trồng và cách khu vực đó được sử dụng. Nơi có nhiều người qua lại nên tránh cây chắn lối đi, che tầm quan sát hoặc nằm quá gần tuyến di chuyển chính.
Tập trung cảm nhận của học sinh trong kiến trúc nội thất trường học
Học sinh tiếp nhận lớp học qua thị giác, thính giác, xúc giác và các tín hiệu từ môi trường xung quanh. Nội thất nên được xem xét qua màu sắc, ánh sáng, âm thanh và bề mặt vật liệu. Gỗ thường xuất hiện ở bàn, ghế, tủ hoặc các bề mặt tiếp xúc. Màu sắc và đường vân tạo đặc điểm thị giác riêng. Độ nhẵn, lớp phủ và cách hoàn thiện ảnh hưởng đến cảm giác khi chạm.
Khi chọn vật liệu, cần tính đến vị trí sử dụng và khả năng vệ sinh. Tần suất tiếp xúc của học sinh cũng cần được xem xét. Vị trí thiết bị điện nên được bố trí theo cách sử dụng không gian để tránh cản lối đi hoặc khu thường xuyên tiếp xúc.
Chọn vật liệu theo điều kiện sử dụng
Vật liệu nên được chọn theo vị trí và tần suất sử dụng. Lớp học, hành lang, sân ngoài trời và khu vệ sinh có điều kiện sử dụng khác nhau. Độ ẩm, va chạm và mức độ tiếp xúc cũng khác theo từng khu.
Ở nơi học sinh thường xuyên chạm vào như bàn, ghế, tay vịn hoặc tủ, bề mặt cần dễ lau sạch. Khu ngoài trời phải tính đến nắng, mưa và thay đổi nhiệt độ. Sàn và hành lang có nhiều người qua lại cần chú ý đến khả năng chịu mài mòn. Công việc bảo trì cũng nên được tính từ bước chọn vật liệu. Màu sắc, bề mặt và lớp hoàn thiện tạo đặc điểm riêng cho từng khu. Với định hướng trường học xanh sạch đẹp, vật liệu nên được chọn theo độ bền, khả năng vệ sinh và điều kiện bảo trì. Cách chọn này hạn chế việc thay mới sau thời gian ngắn.
Không Gian Mở Và Kết Nối Với Thiên Nhiên
Tổ chức sân trong trong kiến trúc trường học
Sân trong và khoảng chuyển tiếp nên được bố trí theo cách học sinh sử dụng không gian mỗi ngày. Một sân trường đẹp có thể phục vụ giờ nghỉ, hoạt động nhóm hoặc học ngoài trời khi mặt bằng có đủ khoảng trống và lối đi rõ. Sân trong thường nằm giữa các khối lớp hoặc gần khu sinh hoạt chung. Hành lang mở, mái hiên và khoảng đệm nối lớp học với sân ngoài trời, tạo chỗ cho học sinh di chuyển, dừng lại hoặc tham gia hoạt động ngoài lớp.
Ở các dự án kiến trúc trường học, cửa kính lớn, lối ra sân và vật liệu tại vùng tiếp giáp nên được tính cùng mặt bằng từ giai đoạn thiết kế. Các điểm mở cần nằm theo hướng di chuyển chính để học sinh đi giữa lớp học, hành lang và sân ngoài trời mà không phải vòng qua nhiều khu.
Kết nối lớp học với không gian ngoài trời
Lớp học nên liên kết với sân, vườn hoặc khu sinh hoạt ngoài trời qua cửa mở, hành lang và khoảng đệm. Từ vị trí ngồi học, học sinh vẫn nhìn thấy cây xanh và ánh sáng tự nhiên.
Kính thường được dùng tại mặt tiếp giáp giữa lớp học và sân. Bề mặt xuyên sáng giữ tầm nhìn ra phía ngoài. Cửa kính, vách kính hoặc hệ cửa mở lớn tạo lối đi trực tiếp. Từ khu học tập sang sân hay hành lang mở. Vật liệu ở hai phía nên có sự liên hệ về màu sắc, bề mặt và cách hoàn thiện. Cách xử lý này hạn chế cảm giác tách rời giữa lớp học và khu bên ngoài. Ở một số phương án kiến trúc trường học, gỗ được dùng cho cửa, trần, đồ nội thất. Hoặc khu ngoài trời để giữ cách thể hiện vật liệu đồng nhất.
Tổ chức khu hoạt động ngoài lớp học
Khu hoạt động ngoài lớp học nên được bố trí theo cách học sinh sử dụng sân, vườn và các khoảng mở mỗi ngày. Mỗi khu cần có chức năng rõ. Có thể dành một phần cho đọc sách, làm việc nhóm hoặc vận động nhẹ. Cách phân chia này hạn chế chồng chéo khi nhiều nhóm cùng sử dụng. Nguyên tắc quy hoạch này tuân thủ chặt chẽ Tiêu chuẩn Quốc gia như TCVN 8793:2011 và TCVN 8794:2012 về yêu cầu thiết kế trường học do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, trong đó quy định bắt buộc các khu vực bãi tập, thể thao phải được bố trí độc lập, có giải pháp cách ly tiếng ồn để không ảnh hưởng đến môi trường học tập.
Khu hoạt động ngoài lớp học nên nối với lớp học, hành lang hoặc sân chung bằng tuyến đi rõ. Với kiến trúc trường học, cách bố trí này giúp giáo viên tổ chức hoạt động ngoài lớp và giữ luồng di chuyển chính tách khỏi các điểm tập trung đông học sinh. Phương án thiết kế cần thể hiện rõ cách phân khu, ánh sáng, thông gió. Vật liệu và mối liên hệ giữa các không gian trước khi thi công. Theo dõi Vacons để cập nhật thêm tin tức về thiết kế, thi công và tổ chức không gian trường học.
Xem thêm: Công Ty Thiết Kế Thi Công Trường Học Chuẩn Quốc Tế
Vacons – Đơn vị thiết kế thi công trường học uy tín, chuyên nghiệp
- Trụ sở chính: Số 25 đường 34, phường An Khánh, TPHCM
- Văn phòng Hà Nội: Tầng 19, Tháp 1, Capital Place, 29 Liễu Giai, phường Ngọc Hà, Hà Nội
- Hotline: (+84) 917.886.188 – (028)355.402.16
- Email: info@vacons.com.vn
- Website: https://vacons.com.vn/
- Fanpage: https://www.facebook.com/vacons.architect
- LinkedIn: https://vn.linkedin.com/company/vacons-company
